Roos Fikenscher
[terug naar de beginpagina]

Weekend transculturele familieopstellingen, een deelnemerservaring van Frans de Jonge

Zaterdag 24 maart bezocht ik het themaweekend transculturele familieopstellingen. De context van het thema was Indisch, net als ik ben. Ik ging er naar toe, zonder hulpvraag maar met een open blik. Hoe werkt dat nou, zo’n familieopstelling?

De bijeenkomst vindt plaats in een rustige woonwijk. De ochtendzon is er al bezig met een warming-up en de deur van het zaaltje staat uitnodigend wijd open. De ruimte is intiem maar groot genoeg voor het gezelschap van zes mensen. In die intimiteit is alle plaats voor kwetsbare gevoelens. Het is een ruimte waarin acceptatie heerst en eerlijkheid en zuiverheid zich kunnen manifesteren.

Roos leidt de bijeenkomst in. Zij komt aarzelend op gang en legt uit dat een familieopstelling in een Indische context voor haar ‘pittiger’ is dan andere opstellingen. Haar eigen betrokkenheid bij het onderwerp is immers onmiskenbaar. Zij weet dat zij gesteund wordt door Hilbrand, dat geeft rust. Soms neemt Hilbrand ongemerkt de leiding over. Ze wisselen elkaar af.

Er volgt een moment van meditatie. Het is stil, net als het Indische zwijgen, althans aan de buitenkant. Want innerlijk is elk bezig de omgeving en de eigen gedachten in balans te brengen. Dan stellen de aanwezigen zich aan elkaar voor.

De kennismaking met Heleen vind ik meteen bijzonder, dat voelen de anderen ook, maar Heleen is zich daar helemaal niet van bewust. Haar mix van Indisch bloed en Hollandse nuchterheid maakt van haar een krachtige vrouw, iemand die weet wat ze wil en hoe ze het wil. Er is daarbij geen plaats voor twijfel. Zo komt ze over. Heleen heeft wel eens wat over familieopstellingen gehoord en wil het een keer meemaken. De Indische context is daarbij voor haar geen voorwaarde. Haar moeder is Nederlands en Heleen voelt zich meer Drent dan Indo, zegt ze. Ze is wel door haar werk meermaals in Azië geweest en oh ja, de eerste keer voelde gek genoeg toch wel een beetje als thuiskomen. Maar meer ook niet. Toch wil ze eigenlijk wel meer helderheid over haar afkomst hebben.

De aanleiding voor Klasina is heel anders. Zij is een Nederlandse vrouw die zelf ook opstellingen begeleidt. De familieopstelling van vandaag gaat over twee culturen, dat vindt ze interessant. Bovendien weet ze heel weinig over de geschiedenis van Nederlands-Indië. Zij is benieuwd naar de Nederlandse rol daarin. Zij voelt zich welkom. Ze vertelt ons dat ze een zwaarte ervaart. Ze voelt verantwoordelijkheid voor de schuld van de rol van Nederland in de voormalige kolonie. Er is een heleboel niet uitgesproken, er wordt te veel gezwegen. Anderen willen hierop reageren, maar er gebeurt iets anders: Heleen begint te huilen.

Zij voelt verdriet, zegt Heleen tussen haar snikken door. Het maakt indruk op mij. Want ik zie een krachtige, jonge Indische vrouw, die beheersing kent over haar gevoelens, ineens breken. Ze zegt dat het Indische voor haar niet zo’n rol speelt, maar het tegendeel lijkt het geval te zijn. Ik moet denken aan situaties in mijn eigen verleden waarin mijn hoofd anders dacht dan mijn lichaam deed. Maar er is hier meer aan de hand. Het lijkt of de geschiedenis aanwezig in de beslolen ruimte is en zich meester maakt van de aanwezigen. Wat onzichtbaar is uit zich in emoties.

Er volgen enkele opstellingen. In verschillende combinaties werken de deelnemers met elkaar. Op zoek naar een plek waar je je goed voelt, een houding die je een prettig gevoel geeft. Het zoeken is fascinerend, zeker als je het bij anderen in werking ziet. Het krachtenveld tussen Heleen en Klasina is heel sterk. Heleen voelt zich veilig bij Klasina en wil beginnen met het ontdekken van haar Indische kant. Maar al gauw is het tempo te snel. Ze leert dat ze haar tijd moet nemen, haar eigen tempo te ontwikkelen.

Op het einde van de dag is een gevoel van verbondenheid ontstaan. Maar nog niet alle vragen zijn beantwoord. Het doet er eigenlijk niet veel toe. Die antwoorden zijn maar bijzaak, het gaat om het bewegen in een richting. In dit proces van bewegen wordt begrijpen mogelijk. Ik heb gezien dat dit zo werkt. Dat het werkt!

Frans de Jonge is tekstschrijver